Terug naar:   

Tips, Trucs en Techniek

De Kooktips - Homepage

Informatie over het gebruik van de snelkookpan - vullen, koken, de vloeistof enzovoorts - is (hieronder) te vinden bij Gebruik

Specifieke informatie over onder andere de kooktijden van producten is te vinden door op de rubriek van het product te klikken. 

Naar:  

 

Gebruik

  Bouillon

Vlees

Vis

Algemeen

Groenten

Fruit

Peulvruchten

Graan

Rijst

Hier is algemene informatie over de snelkookpan te vinden - zoals de werking, de voor- en nadelen en de geschiedenis.

 

Een ets van de eerste Papiniaanse pot uit 1679 (de fotografie moest nog uitgevonden worden).

 

Een foto van een bewaard gebleven (en iets moderner) 'modelletje' uit 1697

 

Weetje:

Natuurkundigen waren in de 17e eeuw al op de hoogte van het feit dat water op zeeniveau bij een hogere temperatuur kookte dan op een hoge berg het geval was. 

 

Ook was bekend dat de oorzaak verschil in (lucht)druk was.

 

De franse wetenschapper Denis Papin (arts / natuurkundige) wilde een hoger kookpunt bereiken (waarom is niet precies bekend, maar het is aannemelijk dat hij zijn instrumenten of voedsel wilde steriliseren) en moest daarvoor de druk kunstmatig verhogen.

 

Hij experimenteerde daarom met een gietijzeren pot waar de deksel op vast geklemd was.

 

Omdat hij wel kon bedenken dat deze pot zou ontploffen als de druk onbeperkt opliep had hij een kleine opening in de deksel gemaakt met een regulateur voor de druk.

 

Die regulateur bestond uit 

een afdichting met een lange hefboom met daaraan een (verschuifbaar) gewicht voor het regelen van de druk.

 

De werking van een snelkookpan:

Bij een luchtdruk van rond de 1 Atmosfeer - zoals (op zeeniveau) in Nederland en BelgiŽ altijd het geval is - kookt water (en voedsel) in een gewone pan bij een temperatuur van 100 graden Celsius. 

 

Als de druk vergroot wordt - zoals in een snelkookpan het geval is - zal de temperatuur waarbij water (en voedsel) kookt stijgen. 

 

Door die hogere temperatuur wordt de kooktijd verkort. 

 

In de snelkookpan (onder hoge druk) ligt het kookpunt op 118 graden Celsius en is de kooktijd grofweg 1/3 van de tijd die voor het koken in een normale pan nodig is.

 

De meeste snelkookpannen hebben een mogelijkheid om ook voedsel met een lagere druk (en een temperatuur van 112 graden) te koken.

 

Deze 'lage druk' is voornamelijk bedoeld voor groente en zorgt er voor dat de vitamines beter behouden blijven (de kooktijd is 1/4 langer dan de kooktijd onder hoge druk en ongeveer de helft van de kooktijd in een normale pan).

 


De voordelen: 

Een snelkookpan kan veel tijd en energie besparen, vooral bij het trekken van bouillon, de bereiding van vlees en het koken van peulvruchten of graan (een voorbeeld: Goedkoop en minder mals vlees is er snel en lekker in te bereiden).

 

Door de korte en afgesloten bereiding blijven smaak, kleur, vitamines en mineralen vaak beter behouden dan in een gewone pan (zo zijn bijvoorbeeld sperziebonen uit de snelkookpan veel groener).

 


De nadelen:

Een snelkookpan heeft tijd nodig om op druk te komen, bij kortere kooktijden levert de pan daardoor nauwelijks tijdwinst op.

 

Door de afgesloten bereiding gaan gerechten die gelijktijdig in de pan bereid worden naar elkaar smaken en ruiken.

 

Een snelkookpan is qua gewicht geen lieverdje en veroorzaakt extra afwas: De rubberring, het drukventiel en het druk- indicator-palletje moeten na elk gebruik gereinigd worden. De pan kan in de vaatwasmachine, de deksel niet altijd (van moderne pannen vaak alleen als de bedieningsknop afneembaar is).

 


Veiligheid:

Moderne snelkookpannen zijn - mits verstandig gebruikt - volgens de fabrikant  'veilig' want:

 

De snelkookpan kan - als er druk op staat - niet geopend worden. 

 

Er is een veiligheidspal die in werking treedt en de stoom door de deksel laat ontsnappen als de druk en temperatuur in de snelkookpan te hoog oplopen. 

 

Mocht deze beveiliging niet werken dan wordt de stoom tussen de pan en deksel door de rubberring naar buiten geblazen.

 

Het is daarom onmogelijk dat de 'bom' die een snelkookpan eigenlijk is ontploft (vooroorlogse modellen zonder deze beveiligingen deden dat af en toe wel en daar heeft de snelkookpan een slechte reputatie door).

 

Veilig is een rekbaar begrip:

 

Als de veiligheid in werking treed spuit - bij de wat oudere modellen met een gewicht op de deksel - de stoom recht omhoog en dan kan het - in uitzonderlijke gevallen - zo zijn dat er met de ontsnappende stoom voedsel (erwtensoep is een leuke) omhoog gespoten wordt. 

 

Het gevolg is dat de puinhoop in de afzuigkap niet te overzien is.

 

Bij de modernere pannen met een bedieningspaneel ontsnapt de stoom horizontaal, dit is natuurlijk leuker voor de afzuigkap, maar niet voor de omstanders (niet alle verbeteringen zijn dus echt verbeteringen)

 

WAARSCHUWING:

Als het fout gaat dan is de stoom die vrijkomt oververhit (120 graden Celsius) en kan zeer ernstige brandwonden veroorzaken. 

 

Tip: Neem eens even de tijd om de snelkookpan op de kookplaat te zetten.

Er is dan niet veel fantasie meer nodig om te bedenken dat een klein kinderhoofdje precies op het verkeerde  moment op de hoogte langs kan komen, waar de stoom afgeblazen wordt: Gebruik daarom geen snelkookpan als er kinderen in de buurt zijn.

 


Een goedkope tweedehands snelkookpan:

Is zo'n pan een buitenkansje (of niet)? Misschien wel, maar let op het volgende: 

 

Doordat in de tweede wereldoorlog al het hoogwaardige staal voor de oorlogsproductie gebruikt werd zijn er in die tijd veel kwalitatief slechte snelkookpannen gemaakt - zulke echt heel oude pannen horen in een museum thuis!

 

Als de snelkookpan er nog 'nieuw' uitziet (of de leeftijd bekend is) let dan op het volgende:

 

Er moeten nog een nieuwe rubberring en onderdelen van de veiligheid verkrijgbaar zijn, die zullen waarschijnlijk direct of anders op korte termijn vervangen moeten worden.

 

De rand van de pan moet krasvrij zijn, als dat niet zo is zal de pan nooit goed afsluiten (en dan is de pan waardeloos). 

 

De bodem moet vlak zijn (ook voor gas), een snelkookpan met een kromme bodem is droog gekookt en niet alleen de bodem is krom, de pan sluit doorgaans ook niet meer goed.

 

Papin slaagde in 1679 in zijn opzet en is daarmee de uitvinder van de Papiniaanse pot of 'hogedrukpan' (de wetenschappelijke naam is autoclaaf). 

 

De eerste werkende versie van Papin verhoogde de temperatuur met 15 %, maar de druk was moeilijk in de hand te houden en explosies waren geen uitzondering. 

 

Daardoor werd de - daarbij ook nog eens loodzware - Papiniaanse pot niet direct populair.

 

Meer dan 100 jaar later - in 1809 - loofde Napoleon 12.000 franc uit voor een manier om voedsel  houdbaar te maken (voor zijn leger). 

 

De prijs ging naar de Parijzenaar Nicholas Appert die een vroege versie van de hogedrukpan gebruikte om voedsel in schone potten onder druk te verzegelen. 

 

Dit was het begin van de ontwikkeling van de conservenindustrie (het was overigens Nicholas neef Raymond Chevallier-Appert die de procedure verbeterde en er patent op aanvroeg).

 

Voor 1905 waren er alleen grote versies van de hogedrukpan voor de conservenindustrie, daarna kwamen er al snel hogedruk-ketels  waar hotels en instellingen maaltijden in bereidden.

 

Het duurde tot 1915 voordat er een aluminium hogedrukpan verscheen met een inhoud van een 'kleine' 40 liter die bedoeld was  voor huishoudelijk gebruik en door zuinige huisvrouwen als hulp bij de inmaak gebruikt werd.

 

Links - een hogedrukpan voor conserven zoals die begin 1900 gebruikt werd. Rechts - een zelfde type hogedrukpan deze is in 2003 in Amerika nog nieuw verkrijgbaar, er is in een eeuw tijd niet echt veel veranderd!

 

Pas in 1937 bracht Alfred Vischler in Amerika de 'flex-steel speed cooker' op de markt - een kleine hogedrukpan die bedoeld was voor gebruik in een moderne stadskeuken - die gezien kan worden als de voorloper van de moderne snelkookpannen zoals die tegenwoordig gebruikt worden.

 

Daarna zijn er al snel in Amerika en Europa talloze merken op de markt gekomen om aan de snel groeiende vraag te voldoen.

 

de flex-steel speed cooker

 

Terug naar:   

Boven

Tips, Trucs en Techniek

De Kooktips - Homepage

 
 

Hoewel deze pagina met veel zorg is samengesteld, kunnen er fouten in staan. De auteur aanvaardt geen enkele aansprakelijkheid voor eventuele schade, ontstaan door het gebruiken van informatie op deze pagina's. Het auteursrecht (copyright, ©) en alle andere van toepassing zijnde commerciŽle rechten, zijn onverkort voorbehouden aan 'de Kooktips'

Although these page is put together with the utmost care, errors are possible. The author cannot be held liable for any possible damages, caused by using the information on these pages. The copyright (©) of these pages and any other commercial rights are fully owned by 'De Kooktips'.